चौल्हेर किल्ला माहिती मार्गदर्शन | Chaulher Fort Information Guide in Marathi

चौल्हेर किल्ला माहिती मार्गदर्शन | Chaulher Fort Information Guide in Marathi

चौल्हेर किल्ला संक्षिप्त माहिती किल्ले चौल्हेर, ज्याला चौरगड, तिळवणचा किल्ला आणि चाल्हेरीचा किल्ला अशा नावांनीही ओळखले जाते, हा एक भव्य आणि ऐतिहासिक किल्ला आहे. साल्हेर किल्ल्याचा जुळा भाऊ असलेला हा किल्ला त्याच्या आकार आणि बांधकामासाठी प्रसिद्ध आहे. चौल्हेर किल्ल्याची प्रवेशद्वारे आणि तटबंदी उत्तम प्रकारे जतन केलेली आहेत आणि किल्ल्यावर दरवर्षी पोळ्याच्या दुसर्‍या दिवशी पिठुरी अमावस्येला जत्रा भरते.

चौल्हेर किल्ला पाहण्यासारखी ठिकाणे

1. वाडी चौल्हेर ते पहिले प्रवेशद्वार
   वाडी चौल्हेर गावाच्या मागे चौल्हेर किल्ला उभा आहे.
   गावातून गडावर जाण्यासाठी दोन टेकड्या ओलांडाव्या लागतात.
   गावाजवळील टेकडीच्या पायथ्याशी एक कमान उभारलेली आहे.
   या टेकडीवर चढून जाण्यासाठी १० मिनिटे लागतात.
   वनखात्याने पर्यटकांसाठी सिमेंटची विश्रांतीस्थानं बांधली आहेत.
   या टेकडीच्या समोर डोंगराच्या डाव्या बाजूने वळसा घेत एक ठळक पायवाट जाते.
   दरी उजवीकडे आणि डोंगर डावीकडे ठेवत या पायवाटेने २० मिनिटात आपण किल्ल्याच्या डोंगरासमोरच्या छोट्या पठारावर पोहोचतो.
   समोरच किल्ल्याचा बुरुज दिसतो.
   पठारावरून वाट खाली उतरत उतरत किल्ल्याच्या डोंगराला मिळते.
   या वाटेवर भरपूर घसारा (स्क्री) आहे.
   किल्ल्याच्या डोंगराच्या डाव्या बाजूने आणि दरीच्या उजव्या बाजूने किल्ला चढायला सुरुवात करा.
   साधारणपणे अर्ध्या तासात आपण रेलिंगपाशी पोहोचाल.
   रेलिंग लावून दरीकडील बाजू सुरक्षित केलेली आहे.
   रेलिंग संपल्यावर कातळात खोदलेल्या पायऱ्या लागतात.
   त्या पार केल्यावर आपण किल्ल्याच्या पहिल्या प्रवेशद्वाराच्या खाली पोहोचाल.

2. प्रवेशद्वार आणि माची
   प्रवेशद्वारासाठी असलेल्या कातळात खोदलेल्या पायऱ्यांच्या वर एक पाण्याचे टाके आहे.प्रवेशद्वारातून आत गेल्यावर वाट काटकोनात वळते.काही पायऱ्या चढल्यावर दुसरा दरवाजा आहे.पुन्हा रस्ता एका काटकोनात वळतो आणि तेथे तिसरा दरवाजा दिसतो.पायऱ्या चढून वर गेल्यावर चौथा दरवाजा लागतो.

3. भूयारी दरवाजे आणि माची
   हे सर्व दरवाजे अशा प्रकारे बांधलेले आहेत की या प्रवेशद्वार संकुलात फारसा प्रकाश येणार नाही.
   त्यामुळेच या दरवाजांचा “भूयारी दरवाजे” असा उल्लेख केलेला आढळतो.
   चौथ्या दरवाजातून बाहेर पडल्यावर आपण माचीवर प्रवेश करतो.

4. माचीवरील अवशेष
   उजव्या बाजूला पाहारेकर्‍यांसाठी देवड्या आहेत.
   त्याच्या पुढे पाचवा दरवाजा होता, पण आता तो गायब झाला आहे.
   दरवाजाच्या डावीकडील भिंतीवर एक पूर्णपणे झिजलेली मूर्ती आहे.
   दरवाजा समोरून गड माथ्यावर जाणारी वाट आहे.
   उजवीकडे पिंड, नंदी आणि मंदिराचे काही खांब यांचे अवशेष पडलेले आहेत.

5. टाक्या आणि बुरुज
   या अवशेषांच्या टोकावर जाऊन खाली डोकावून पाहिल्यास, एक टाक दिसते.
   हे सर्व अवशेष पाहून गडमाथ्याकडे जाण्याऐवजी विरुद्ध दिशेने जावे.
   या ठिकाणी लांबलचक पसरलेले पठार आहे.
   मध्यभागी एक उंचवटा आहे. त्यावर वास्तूचे अवशेष आहेत.
   या उंचवट्याच्या खाली उजवीकडे पाण्याची दोन टाकी आहेत.
   या टाक्यांच्या पुढे पठाराच्या टोकाला बुरुज आहे.
   किल्ल्याकडे जाणाऱ्या वाटेवर हा बुरुज नेहमी आपल्या नजरेस येतो.

6. माची ते गडमाथा
   किल्ल्याच्या माचीवरून परत फिरून प्रवेशद्वाराशी येऊन गड माथ्याच्या दिशेने चढाईला सुरुवात केल्यावर कातळात कोरलेल्या पायऱ्या लागतात.
   पायऱ्या चढून वर गेल्यावर, समोरच पत्र्याची शेड दिसते.
   त्या ठिकाणी एका साधूचे वास्तव्य आहे.
   या भागातून गडमाथ्याला पूर्ण फेरी मारता येते.

7. चौरंगीनाथ मंदिर आणि पाण्याची टाकी
   शेडच्या समोर सिमेंटने बांधलेले चौरंगीनाथांचे मंदिर आहे.
   त्या मंदिरात हनुमानाची आणि इतर काही झिजलेल्या मूर्ती आहेत.
   मंदिराच्या पुढे गेल्यावर एक पाण्याचे टाके आहे.
   टाक्याच्या खालच्या बाजूला एक बुरुज आहे.
   टाक्याच्या वरच्या बाजूला चढून गेल्यावर गड माथ्याच्या कातळटोपी खाली पाण्याचे प्रचंड मोठे टाके आहे.
   सध्या ते टाके दगडांनी भरून गेला आहे.

8. पुढील वाट आणि मोती टाके
   इथून पुढे जाणारी वाट खराब झाल्यामुळे, तुम्हाला परत चौरंगीनाथ मंदिराकडे यावे लागेल.
   इथून समोर किल्लाची माची दिसते.
   त्या माचीच्या खालील बाजूस एक टाकी खोदलेले आहे.
   चौरंगीनाथ मंदिरासमोर असलेल्या साधूंच्या कुटीपासून पुढे जाणारी पायवाट गडावर चढत कातळभिंतीपर्यंत येते.
   इथे उजव्या बाजूला मोती टाके आहे.
   यातील पाणी पिण्यायोग्य आहे.

9. गडमाथा आणि बालेकिल्ला
   मोती टाके पाहून पुन्हा पायवाटेवर परत येऊन पुढे जात असताना, आपण कातळात कोरलेली दोन टाकी एका बाजूला आणि दुसऱ्या बाजूला पाहू शकतो.
   टाक्यांच्या पुढे, बाले किल्ल्यावर (गडावर) जाण्यासाठी कातळात कोरलेल्या पायऱ्या आहेत.
   या पायऱ्या चढून वर गेल्यावर, आपण उध्वस्त प्रवेशद्वारातून गडावर प्रवेश करतो.
   प्रवेशद्वाराचे नक्षीदार दगड तिथे विखुरलेले पाहायला मिळतात.
   गडमाथ्यावर डाव्या बाजूला एक वास्तू आहे.
   त्याच्या तळघरात धान्य कोठार आहे.
   त्याच्या बाजूला वास्तूचा चोर दरवाजा आहे.
   ही मोठी वास्तू पाहून गडावर आल्यावर, आपल्याला इतरही काही उध्वस्त वास्तू दिसून येतात.
   परंतु, वाढलेल्या झाडांमुळे आणि निवडुंगामुळे या वास्तूत प्रवेश करणे शक्य नाही.
   गडमाथ्यावर मध्यभागी कातळात कोरलेली पाण्याची टाकी आहेत.
   टाक्यांजवळ असलेल्या उंचवट्यावर ध्वजस्तंभ लावलेला आहे.
   बालेकिल्ल्याच्या तटबंदीतील दुसऱ्या दरवाजातून बाहेर पडून, आपण बालेकिल्ल्याच्या मुख्य प्रवेशद्वारापर्यंत येतो.
   याठिकाणी आपली गडफेरी पूर्ण होते.
   संपूर्ण गड फिरण्यास दोन तास पुरतात.

चौल्हेर किल्ल्यावर कसे जायचे ?

• सार्वजनिक वाहतुकीद्वारे
  मुंबई/पुणे ते नाशिक (एसटी बस किंवा रेल्वे) – ९५ किमी
  नाशिक ते सटाणा (एसटी बस) – १५ किमी
  सटाणा ते तिळवण (एसटी बस) – २० किमी
  तिळवण ते वाडी चौल्हेर (एसटी बस किंवा रिक्षा) – २० मिनिटे

• खाजगी वाहनाने
  मुंबई/पुणे ते वाडी चौल्हेर (थेट) – 220 किमी

• किल्ले चढाई
  वाडी चौल्हेर हे गडमाथ्याच्या पायथ्याशी आहे.
  गडावर जाण्यासाठी दोन मार्ग आहेत:
  डोंगरसोंड: हे एक पायथ्यापासून सुरू होणारे कच्चा रस्ता आहे जो डोंगरसोंडीवर जाते. या मार्गावरून गडावर पोहोचण्यासाठी साधारणपणे 1 ते 1.5 तास लागतो.
  गाडीने: जर तुम्ही खाजगी वाहनाने आला असाल तर तुम्ही डोंगरसोंडीच्या पायथ्याशी गाडी पार्क करू शकता आणि तेथून चालत गडावर जाऊ शकता. हा मार्ग तुलनेने सोपा आहे आणि त्यासाठी 30 ते 45 मिनिटे लागतात.

चौल्हेर किल्ल्याचा नकाशा / गुगल नकाशा